شوند ديگر بندگى نخواهى شد و در آن شب باران رحمت باريد و ترس بر جان‌هاى كفّار افتاد . » سپس آن شب هر كه با ما بود خوابيد ، مگر رسول خدا ، كه در زير درختى ايستاده بود و تا صبح نماز و دعا مىخواند و با ذكر « يا حىّ و يا قيّوم » در حال سجده بود كه جنگ به نفع مسلمانان به پايان رسيد . « 1 » صاحب مجمع البيان در ذيل آيهء فوق كه استغاثهء رسول اكرم صلى الله عليه و آله و زارى او به درگاه الهى ، عرش را به لرزه درآورد و فرشتگان به يارى مسلمانان گسيل شدند ، مىنويسد : گفته شده : وقتى پيامبر صلى الله عليه و آله شمار فراوان مشركان و اندك بودن تعداد مسلمانان را ديد ، رو به قبله كرد و گفت : بار خدايا ! وعده‌اى را كه به من داده‌اى به كار بند ، بار خدايا ! اگر اين گروه هلاك شوند ، ديگر بر روى زمين پرستيده نشوى . حضرت در حالى كه دست‌هاى خود را به سوى آسمان كشيده بود پيوسته اين جمله را تكرار مىفرمود ؛ چندان كه رداى او از شانه‌اش افتاد . پس خداوند متعال آيه را نازل فرمود . « 2 » عوامل پيروزى در جنگ بدر 1 - فرماندهى و رهبرى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و حضور ايشان در صف مقدّم نبرد با دشمن . 2 - دلاورى و حمله‌هاى سهمگين اميرمؤمنان على عليه السلام . 3 - روحيه اطاعت‌پذيرى و صبر و پايدارى در ميدان نبرد . 4 - كسب اطلاعات دقيق از موقعيّت دشمن و به كارگيرى شگردهاى نظامى به

--> ( 1 ) - كنز العمال : 10 / 399 ، حديث 29950 - 29951 . ( 2 ) - مجمع البيان فى تفسير القرآن : 4 / 437 ، ذيل آيهء 9 سورهء انفال .